در مىآورد . 8 - در مسير رقابتهاى ظالمانه دست بكشتار غير مستقيم همديگر مىبرند . 9 - اكتشافات و اختراعات صورت نمودها و وقايع تاريخ و روابط بشرى و كيفيّت زندگى را دگرگون مىسازد . 10 - انسانهائى اگر چه در اقلَّيّت اسفانگيز در برابر خودخواهان و خودكامگان با اتّصاف به فضائل اخلاقى و روحيّات دينى ، قد علم مىكنند و استقامت مىورزند و در راه اعتلاى حقّ و حقيقت بمبارزه با انبوه خودخواهان بر مىخيزند . 11 - فرهنگهائى بروز مىكنند ، بعضى از آنها به اوج مىرسند و سپس راكد مىشوند و بعضى ديگر به مرحلهء اوج نرسيده رو بزوال و فنا مىروند . 12 - تمدّنها پشت سر هم با تناوب شگفتانگيز در اين نقطه و آن نقطه از دنيا بظهور مىرسند و سپس تدريجا يا با سرعت شديد سقوط مىكنند و از بين مىروند . 13 - مصائب و ناگواريهاى حساب نشده مانند سيلها و زلزله‌ها و و آتشفشانىها بر سر بشر تاختن مىگيرند و دگرگونىهائى در وضع زندگى وى بوجود مىآورند . 14 - در روياروى قرار گرفتن بشر با همديگر دو عامل گوناگون تأثير دارد : عامل خودخواهى كه توسعه مىيابد و به نژادپرستى مىرسد و مسائل اقتصادى كه گاهى يك جامعهء فقير عليه جامعهء ثروتمند مىخروشد و در برابر آن صفآرائى مىكند . گاهى هم با اين كه احتياج ضرورى وجود ندارد فقط به انگيزگى تملَّك بيشتر موادّ اقتصادى روياروى هم قرار مىگيرند . اين وقايع و تحوّلات و انگيزه‌ها كه نمونهء بسيار بسيار ناچيز پديده‌هاى تشكيل دهندهء تاريخ مىباشند ، مىتوانند بعنوان اجزاء و عناصر تشكيل دهندهء